Φέτος τη κορυφαία διάκριση στο χώρο της ιστιοπλοΐας απέσπασαν δυο αθλητές στην ανοικτή θάλασσα. O Γάλλος Charlie Dalin  και η Ελβετή Justine Mettraux, που διακρίθηκαν στο τελευταίο VendeeGlobe, ήρθαν με τη διάκρισή τους αυτή να μας θυμίσουν κάποια πράγματα και να μας προβληματίσουν για ακόμα περισσότερα. Παρακάτω, προσπαθούνται λύσεις για τους όποιους προβληματισμούς, ενώ ταυτόχρονα επαναφέρονται στις εργοστασιακές ρυθμίσεις πολλά από τα πράγματα που θεωρούμε σαν δεδομένα, ζώντας μια κακή καθημερινότητα του αθλήματός μας.

Ένα πρώτο συμπέρασμα από την 2 στα 2 βράβευση στην ανοικτή θάλασσα, είναι ο μεγάλος ρόλος και η θέση της μορφής αυτής ιστιοπλοΐας. Η Development Committee της World Sailing κάνοντας μια έρευνα για το που βρίσκεται αυτή τη στιγμή το άθλημά μας ανακάλυψε ότι παγκοσμίως με την ολυμπιακή ιστιοπλοΐα ασχολούνται περίπου 3-4.000 άτομα εκ των οποίων γύρω στα 1000-1200 τελικά κατεβαίνουν στο Παγκόσμιο. Με την ιστιοπλοΐα παγκοσμίως ασχολούνται 20 εκατομμύρια άτομα ενώ 2-5 εκατομμύρια το κάνουν συστηματικά/αγωνιστικά. Η ολυμπιακή λοιπόν ιστιοπλοΐα είναι το 0,02% του αθλήματός μας και με τάσεις περεταίρω μείωσης. Και είναι λογικό όταν μέσα από σειρά κακών επιλογών και συνεχών αλλαγών στις κατηγορίες, τελικά κανείς δεν μπορεί να ακολουθήσει επαρκώς. Παράλληλα, οι επιλογές που γίνονται, εξυπηρετούν στόχους ξένους από το άθλημα, και έτσι οι ίδιοι οι ιστιοπλόοι, πλέον δεν παρακολουθούν ολυμπιακές κατηγορίες. Αντίθετα, η ανοικτή θάλασσα, ήταν και ακόμα είναι, ένα ωραίο γήπεδο για να παίζεται «όμορφη μπάλα». Υπάρχουν άπειρα είδη που κάποιο θα ταιριάξει στον καθένα: Solo, Double Handed, Classic, μεγάλα offshore, αγώνες ελεγχόμενου στίβου, onedesign, κλπ. Μεγάλο παζλ που σίγουρα κάποιος μπορεί να βρει κάτι που να τον εκφράζει. Ακόμα μεγαλύτερο το παζλ με τις επιλογές που έχει για το τι σκάφος θα χρησιμοποιήσει για να κάνει το άθλημα που του αρέσει. Αυτό που είναι βασικό να υπάρχει σαν στρατηγικός πυλώνας των εθνικών αρχών, και στη συνέχεια των ομίλων, είναι η διασύνδεση -από μικρή ηλικία- με δομημένο τρόπο με την ανοικτή θάλασσα. Και όχι με το ζόρι με την ολυμπιακή ιστιοπλοΐα που οδηγεί μαθηματικά στο να σταματούν την ιστιοπλοΐα μετά από κάποιο διάστημα. Ανοικτή μπορείς να κάνεις μέχρι να πεθάνεις.

Στα 80s και για καμία 20αριά χρόνια μετά, τα Σαββατοκύριακα η θάλασσα γέμιζε με σκάφη. Οι διοργανώσεις μεγάλες και η ενασχόληση σοβαρή και μετρήσιμη. Και πρακτικά μόνο έτσι υπάρχει πρόοδος για ένα άθλημα. Όταν έχεις πολύ μεγάλη ενασχόληση και μέσα από αυτή ξεπετιούνται κάποιοι που έχουν και ταλέντο. Πέρα από την ανοικτή θάλασσα, το ίδιο ισχύει και για τα dinghies. Το να λέμε ότι έχουμε μεγάλη ενασχόληση στο optimist  και στη συνέχεια στο ILCA4 πρακτικά πυροβολάμε τη πραγματική δυναμική του αθλήματος που θα ήταν 3-4 φορές μεγαλύτερη. Για να μην επεκταθούμε, η ενασχόληση με το Optimist σε αγωνιστικό επίπεδο, προϋποθέτει το παιδί σε μικρή ηλικία να περάσει τον κόφτη του προπονητή της αγωνιστικής για το σωματότυπο που θα του επιτρέψει να διακριθεί. Επίσης, μη έχοντας καμία πια βοήθεια από κανέναν όμιλο, προϋποθέτει και γονέα με οικονομική δυνατότητα και διάθεση. Αυτομάτως αντί να έχεις μια τεράστια ενασχόληση και με άλλες κατηγορίες που μπορεί να σου ξεπεταχτεί ένα ταλέντο αργότερα, έχεις στείλει παιδιά στο μπάσκετ, το βόλεϊ και το ποδόσφαιρο. Η το Playstation. Αν δεν έχουν το σωματότυπο, βάλε τα παιδιά να κάνουν κάποια άλλη κατηγορία. Να κάνουν μια κατηγορία που ο δίπλα όμιλος δε θα την έχει ακούσει καν. Κάνε τα να αγαπήσουν τη θάλασσα και την ιστιοπλοΐα, και καλλιέργησέ τους το όνειρο της ανοικτής από νωρίς. Σε 10 χρόνια το Σαββατοκύριακο θα αναστηθούν και τα νεκρά σκάφη από το λιμάνι σου…

Τώρα θα πει κάποιος ότι με τόσα χρόνια μνημόνια ποιος έχει την ικανότητα να αγοράσει σκάφος ανοικτής. Πράγματι, η αλήθεια είναι ότι τα πάντα στο χώρο μας έχουν γίνει πανάκριβα. Παλαιότερα, κάποιος από τη μεσαία τάξη μπορούσε άνετα να έχει σκάφος και να κάνει ένα αγωνιστικό πρόγραμμα αξιοπρεπώς. Τώρα ίσως χρειάζονται εκπτώσεις… Για παράδειγμα, την δεκαετία του 80, το γνωστό σε όλους Beneteau First Class 8 έκανε 16-18.000 Ευρώ. Λαμβάνοντας υπόψη τον πληθωρισμό σε σημερινά λεφτά μιλάμε για 32-45.000 Ευρώ. Ένα αντίστοιχο μοντέλο, το Beneteau First 27 σήμερα έχει 127-141.000 Ευρώ ανάλογα με το τι θα το φορτώσεις… Και όμως και εδώ υπάρχουν λύσεις. Η αγορά των μεταχειρισμένων είναι τεράστια και βρίσκεις κυριολεκτικά ότι θες σε ότι τιμή θες. Το ίδιο και στα πανιά. Με τη σωστή ενασχόληση, μεράκι, ψάξιμο στο πιστοποιητικό και κάποια λελογισμένη επένδυση μπορείς πραγματικά να γεμίσεις το ράφι σου με κύπελλα. 

Κάτι που ακούγεται πολύ συχνά στο καφενείο από πολλούς είναι ότι υπάρχει χάσμα ανάμεσα στις πρώτες 10 ομάδες που συνήθως πρωταγωνιστούν στους αγώνες ανοικτής και έτσι νιώθουν ότι «δεν έχει νόημα». Η αλήθεια σταματάει στο πρώτο μισό της προηγούμενης πρότασης: Υπάρχει χάσμα. Και το χάσμα αυτό υπάρχει γιατί αυτές οι 10 ομάδες είναι αυτές που βλέπουν το πράγμα αθλητικά. Όπως δηλαδή πρέπει. Προπονούνται, ασχολούνται με το σκάφος τους, ψάχνονται για νέες εξελίξεις και τεχνολογίες, ψάχνονται με τους κανονισμούς και τα πιστοποιητικά τους, κλπ. Κάνουν τα αυτονόητα για όποιον κάνει αθλητισμό. (Για το επίπεδο «Πρωταθλητισμός» πρέπει να πάμε ακόμα παραπέρα και καλό είναι να μείνουμε στην κουβέντα του απλού «Αθλητισμού») Η εικόνα του μέσου αγώνα ανοικτής θαλάσσης, που πρόκειται μάλλον για ομαδικό πλου προς κάποιο μέρος με ταβέρνες και μπαρ, παρά αγώνα, είναι αποκαρδιωτική. Κανένας σεβασμός στους κανόνες. Σκάφη που «τρέχουν» με μπίμινι, φωτοβολταικά και βαρκάκια επάνω. Πληρώματα που κατεβαίνουν στον αγώνα χωρίς καμία προετοιμασία. Από το πιο απλό, το να φορούν την ίδια μπλούζα μέχρι το να κάνουν όλοι μαζί δίαιτα ώστε να ρίξουν λίγο το πιστοποιητικό τους. Έτσι, πράγματι το χάσμα δικαίως θα υπάρχει. Και πρακτικά αυτά όλα τα σκάφη δε πρέπει να λογίζονται -αυτή τη στιγμή- ως μέρος της αθλητικής ιστιοπλοΐας. Όμως αν το δούμε θετικά, το ότι σε κάποιες διοργανώσεις μαζεύονται 60 και παραπάνω τέτοια έχει φοβερή αξία. Όλοι αυτοί με την κατάλληλη καθοδήγηση ίσως μπορούν να μπουν σε μια πιο σωστή τροχιά. Μπορούν να ξεκινήσουν να φιλοξενούν γονείς και μικρούς αθλητές από τον όμιλό τους. Μπορούν να ξεκινήσουν να κάνουν κάποιες προπονήσεις και να συμμετέχουν σε κάποια σεμινάρια. Χρειάζονται καθοδήγηση ώστε να ανακαλύψουν ένα κόσμο που θα τους επιτρέψει να ξεκλειδώσουν επιδόσεις στα σκάφη τους που δε τις φαντάζονται και ένα γνωρίσουν ένα άθλημα που μέχρι τώρα δεν γνώριζαν ότι υπάρχει. Μόνο έτσι θα καταφέρουμε στην ετήσια απονομή της ΕΑΘ να ανεβαίνουν στο βάθρο να βραβεύονται πληρώματα που ο εξωσχολικός θα τα βλέπει και θα λέει «Πράγματι. Αυτοί έχουν κοψιά πρωταθλητή». Όπως δηλαδή γίνεται και στα άλλα αθλήματα…

Βασικό ρόλο σε όλη την άσκηση έχει και η εκπαίδευση. Όσο το δίπλωμα ανοικτής θαλάσσης είναι μια βιομηχανοποιημένη διαδικασία με αρχή μέση και τέλος το αυτό, θα συντηρούνται οι όμιλοι οικονομικά αλλά αθλητικά δε θα πηγαίνουμε πουθενά. Κανείς δε θα διαλέγει αποφοίτους για πληρώματα, και ακόμα και οι ίδιοι δε θα θέλουν να παραμείνουν στο χώρο. Πρέπει η ναυτική τέχνη να μαθαίνεται με διαφορετικό τρόπο, πιο μοντέρνο, πιο διασκεδαστικό και με τρόπο που ο άλλος θα νιώθει περήφανος που πλέον λέγεται ιστιοπλόος. Ζούμε σε μια εποχή που οι περισσότεροι που διαλέγουν μια δραστηριότητα θέλουν να νιώθουν περήφανοι που τη κάνουν. Κυρίως να τη δείχνουν στο κύκλο τους και στα social. Το άθλημά μας είναι μακράν εμπρός στις εικόνες, τις εμπειρίες και τα συναισθήματα που δημιουργεί.

Θα ασχοληθούμε να το δούμε να μεγαλώνει;